Иса Абдураман, разговор по душам накануне выхода нового романа «Баарь»

Земаневий къырымтатар эдебияты дегенде, акълынъызгъа бирден бир къач инсан келе. Ве онынъ намлы, урметли векиллерини хатырлайджакълар, оларнынъ къалемине аит эсерлерни кене ве кене де окъуйджакълар. Бугуньки мусафиримиз языджы Иса Абдураман тамам бойле шахыслар сырасына кире…

ZeyTune: Иса оджа, сизинъ шимдики земаневий омюринъыз насыл кече?

— Шимдики омюр акъкъында айтаджакъ олсакъ, эбетте сыкъынтылар бар. Базы бир шейлер ильхамландырса, базы шейлер ильхамны богъа. Шубесиз, омюрнинъ озю ойледир. Лякин эр бир муитте, эр бир шараитте иджатнен огърашмакъ ичюн вакъыт ве имкян тапмалы. Мен, мисаль ичюн, янъы романымны чокътан берли язмагъа башлагъан эдим. Онынъ устюнде шимди биле чалышам. Ойле ола ки, мен эр кунь мытлакъ язмакъ керегим, амма кимерде афта, ай кечип кете, язып оламайым.

ZeyTune: Языджы ичюн эписи бир омюр бу — бир чёльдир. Сиз шу чёльге чыкъып, онынъ берекетлерни джиясынъыз, оларны денъиштирип эсерлерге чевиресинъиз.

— Эльбетте, омюрдеки шейлернинъ энъ меракълысы адамларгъа тесир эте билир, оларгъа рух багъышладжар, омюрлерине аз да олса, бир дереджеде денъишме кирсете биледжек шейлер акъкъында язмакъ керек. Янъы чыкъкъан романда ондан, насылдир, озь ичюн хуляса чыкъармакъ керек, онынъ тербие эмиетини ис этмек керек. Юректен, теренден ис этмек керек. Макъсад та ойле. Языджы эсер язар экен, озюнинъ огюне ойле мурат къоя, эсер назым олсын, несир олсын, эп бир онынъ тербие эмиети олмалы.

ZeyTune: Иса оджа, айтынъыз, не ичюн бизим окъуйджыларымыз сизинъ янъы “Баарь” романынъызны окъумагъа кереклер?  Онынъ не алель-хусус чизгиси бар экен?

— Романымда яшларнынъ ахлякъынен багълы меселлер бар. Меселя, о “татлы севгининъ аджджы мейвалары акъкъында” деп айтмакъ мумкюн. Не ичюн о татлылыкъ сонърадан аджджыгъа чевирильди, не себептен, ким себеп олды, не ичюн меним баш къараманым эр адымда сюрюнмеге, атта йыкъылмагъа меджбур ола? Лякин о бутюн къыйынлыкъларны башындан кечире ве озь макъсадына ерише. Эгер окъуйджы бу эсери къолуна алса, биринджи саифесинден сонъунъа къадар окумагъа меджбур оладжакъ. Ондан бир мувафакъиет, бир леззет аладжакъ.

Иса Абдураман во время презентации романа «Баарь»

ZeyTune: Сизинъ фикъиринъиздже земаневий къырымтатар эдебияты гъарптан кельген, яни ингилиз тилинде язылгъан ве рус тилине чевирильнген гъарбий эдебияткъа къаршы курешип, насыл  усуллар къулланмакъ керек? Не этип, бизим тувгъан эдебиятымыз шу кельмешек эдебияткъа къаршы курешип олур?

— Гъарп эдебияты иллериледи, бизим эдебиятымыз, онъа коре, буюк бир бошлукъ ичинде къалды. О бошлукъны толдурмакъ ичюн бизде бир арекетлер олды, белли бир адамлар чыкътылар. Алтмышынджы сенелеринде олар баягъы шейлер яптылар, эсерлерни яраттылар, лякин языкъ ки, бугунь яшларымыз арасындан бойле кескин айрылып тургъан сойларны корип оламаймыз.  Мен истер эдим бугуньки къолунъа къалем алгъан яшларымыз чокъча огресинлер. Гъарп эдебиятыны де огресинлер, лякин башта бизим классика эдебиятымыз таныш олмалы. Онъа бакып иджат этсинлер. Шимди сайсанъ, иджатнен огърашкъан адамлар пек сийрек расткеле.

ZeyTune: Бунынъ себеби недир?

— Юфакъ-тюфек шейлернен огърашып, вакъыт кечирелер, демек иджат шу экен де, деп олар отуралар. Гъарп эдебиятындан да огренмек керек , чюнки бугунъки талапны бильмели

ZeyTune: Не ичюн “мен къырым татарым” деген яшларымыз къырымтатар эдебиятынен меракъланмайлар?

— Баштан, Ана тилимизде чыкъкъан газетлер, меджмуаларны окъумагъа кереклер. Шу неширлернен танш олмагъа башласалар, невбетте эдебий эсерлернинъ окъумасы олур. Эдебий эсерлерни исе окъусалар, тильнинъ инджеликлерни анъларлар. Бизим тилимиз пек зенгин тиль. Мен озьбек тилинде де язам, дерт-беш китабым чыкъты, лякин кимерде ойле ола, бизим тилинде олгъан шей, озьбек тилинде екъ, о къадар бай тилимиз бар экен.

ZeyTune: Келеджекте насыл эсерлериннъизлерни беклемеге керек?

— Мне “Бостан” адлы романны битирсем, онынъ ярдымынен сюргюнликнинъ дешитлерини тасвирлеп олурым, мен озине хас бир тарафлар таптым, язылмагъан икяелерни косьтереджек олам. Меселя, халкъымызнынъ векиллери койде насыл вазиетте къалдылар, насыл азапларны чектилер. О фаджианынъ бутюн теренликлерини мен айдынлатмагъа тырышырым. Язылгъан эсердерининъ эсасы шеэрде олгъан вакъиалар акъкъында айталар, амма мен койде не муитте къалгъан адамлар акъкъында айтмакъ истейим. Оны окъугъанда, мен озюм агълайым…

Возможно вам понравится...